تبلیغات
شُبیر علیه السلام - امام حسین علیه السلام و تربیت فرزند

امام حسین علیه السلام و تربیت فرزند
تـربـیت صحـیح فرزندان از ضرورى تـرین وظایف والدین بـه شـمار مى آید. انجـام دادن این وظیفـه مهم, حـسـاس و ظریف بـدون تـكیه بردیدگاههاى صاحب نظران آگاه و مطمئن ممكن نیست. ما معتقدیم كه معصومان(علیهم السلام) در همه ابعاد هدایتى و تـربـیتـى الگوهایى كامل و مطمئن بـه شمار مى آیند و تـكیه بـردیدگاهها و رفتـارهاى تربیتى آنان در مسیر تحقق وظیفه خطیر تربیت فرزندان, بهترین ره توشه است. معصومان( علیهم السلام) همه نور واحد بـوده, هدف مشترك داشتند; ولى به اقتضاى گوناگونى موقعیتها در سیره تربـیتى آنان دیدگاهها و رفتارهاى تـربـیتـى گوناگون بـه چشم مى خورد. كنارهم نهادن مجموعه دیدگاهها و رفتارهاى تربـیتى آنان الگویى كامل از نظام تربیتى اسلام عرضه مى كند.

در میان معصومان(علیهم السلام) امام حسین(ع) از موقعیت ویژه اى برخوردار است و این موقعیت به زندگى و سیره تربـیتـى آن حضرت بـرجستـگى خاصى بـخشیده است. این مقاله بـرآن است تا نكاتى از سیره تربـیتى آن حضرت را در دو بخش ارائه كند. بخش اول برخى نكات تربیتى است كه تا پیش از حادثه كربـلا تحقق یافته و به ما رسیده است و بخش دوم نگاهى مستقل بـه حادثه عظیم كربلا و بیان نكات تربـیتى آن. ذكر این نكته مفید مى نماید كه از بـخش پـایانى عمر شریف حضرت یعنى زمان تـحقق حادثـه كربـلا نكات تربیتى بیشتـرى در دستـرس داریم. سبـب این امر دو چیز مى تـواند باشد:

نخست آنكه حـادثـه كربـلا بـه خـاطر بـى نظیر بـودن آن بـیش از سـایرحـوادث موردتـوجـه سـیره نویسـان و مورخـان واقـع گردید و بنابراین, اسناد بیشترى از آن در دسترس است كه مى توان از لابـلاى آن نكات تربیتـى بـیشتـرى كشف كرد; و دیگر آنكه در این مقطع از عمر شریف حـضرت, فرزندان و اهل بـیت او بـه طور مسـتـقیم همراهش بودند و در نتیجه زمینه بروز نكات تربـیتى بـیشترى فراهم بـوده است; و شاید این امر, یكى از اسـرار پـاى فشارى امام بـر حـضور اهل بـیت در كربـلا بـوده است. از این رو, شایسته است پـژوهشگران عرصه تربیت اسلامى فرصت را غنیمت شمرده, حادثه كربلا را بـاتوجهى عمیق تر از منظر تربـیت بـنگرند ونكات تربـیتى سودمندى را از آن استخراج كنند.

زمینه سازى تربیت
در مكتب اهل بـیت(علیهم السلام) نه تنها تربـیت فرزندان از لحظه تولد مورد توجه بوده بلكه بـه زمینه هاى تربـیت و شرایط قبـل از تولد و بلكه حتى قبـل از انعقاد نطفه نیز توجه خاص شده است. از این رو در روایات معصومان(علیهم السـلام) زمینه ها و شرایط مطلوب و نامطلوب انعـقاد نطفه بـیان گردید. از جـمله این نكات پـرهیز كردن از همبـستـرى در شبـى است كه انسان قصد مسافرت دارد. امام
حسین(ع) خطاب به اصحابش فرمود:(اجتنبوا الغشیان فى اللیله التـى تـریدون فیها السفر فان من فعل ذالك ثم رزق ولدا كان احولا) از همبـستـر شدن بـا همسرانتـان در شبـى كه قصد مسافرت دارید بپرهیزید؛ (زیرا) اگر در اثر آن فرزندى روزى شود احول (لوچ) خواهد بود.)

اظهار محبت به فرزندان
محـبـت بـه فـرزندان امرى درونى اسـت كه خـداوند آن را در دل والدین بـه ودیعت نهاده است. اما آنچه در این میان مهم مى نماید و آثار تربیتى در پى دارد ابـراز آن است. این امرى اختیارى است و والدین و مربـیان مى توانند در پـرتو آن زمینه تربـیت صحیح را فراهم آورند. چه بـسیارند والدینى كه در بـرابـر فرزندان خود محبـت فراوان دارند اما آن را ابراز نمى كنند در حالى كه محبـت وقتى سازنده و تـاءثیر گذار خواهد بـود كه فرد مورد محبـت از آن آگاهى یابـد. امام
حسین(ع) بـه عنوان الگوى تـربـیتـى مطمئن و كامل محبـت بـه فرزندان را از نیازهاى ضرورى آنان دانسته, در قالبـهاى گوناگون بـه ابـراز آن مى پـرداخـت. گاه بـا در آغوش گرفتـن و بـه سـینه چسبانیدن خردسالان, زمانى بـا بـوسیدن آنان و گاه بـا بـه زبـان آوردن كلمات شیرین و محبت آمیز.

عبیدالله بن عتبه چنین مى گوید:(كنت عندالحسین بـن على(علیهماالسلام) اذ دخل على بـن الحـسین الاصغر فدعاه الحـسین(ع)و ضمه الیه ضما و قبـل مابـین عینیه ثـم قال: بابى انت اطیب ریحك و احسن خلقك...)(نزد
حسین بـن على(ع) بـودم كه على بـن حـسـین(ع) وارد شـد. حسین(ع)(امام سجـاد(ع) او را صدا زد, در آغوش گرفت و بـه سینه چسبـانید, میان دو چشمش را بـوسید و سپس فرمود: پدرم بـه فدایت باد، چقدر خوشبو و زیبایى!)

تشویق فرزندان در برابر كار خوب آنان
یكى از شیوه هاى تربیتى مورد اتـفاق صاحب نظران عرصه تـعلیم و تربیت, شیوه كارآمد تشویق است. تشویق به جا و متناسب با فعالیت انجام شده, به ایجاد انگیزه در فرد منجر شده, به تكرار و تقویت رفتار مى انجامد.چـه بـسا فرزندان از ارزش و اعتـبـار صفات مثـبـت خـود آگاهى نداشتـه, در نتـیجه بـه شخصیت حقیقى و تـوانمندیهاى مثبـت خویش پى نبرده, خود را در مقایسه با دیگران ناچیز بـه شمار آورند. از این رو والدین و مربیان بـاید ویژگیهاى مثبـت فرزندان را كشف و برجسته سازند; مورد ستایش و تشویق قرار دهند. در فرهنگ اسلامى ـ كه تربیت دینى و اخلاقى فرزندان در كانون تـوجه است.ـ بـرتـشویق فرزندان هنگام بروز رفتارهاى دینى و بـرجسته كردن صفات اخلاقى و معنوى آنان بـسیار تـاءكید شده است. امام سجاد(ع)فرمود: من بـه بیمارى شدیدى مبتلا شدم. پدرم بربالینم آمد و فرمود:

ماتشـتـهى؟ فقلت: اشـتـهى ان اكون ممن لااقتـرح على الله ربـى مایدبره لى, فقال لى:احـسـنت ضـاهیت ابـراهیم الخـلیل صـلوات الله عـلیه حـیث قال جبرئیل(ع): هل من حاجه؟ فـقال: لا اقتـرح عـلى ربـى بـل حـسـبـى الله و نعـم الوكیل.)

چـه خـواستـه اى دارى؟ عرض كردم: دوست دارم از كسانى بـاشم كه درباره آنچه خداوند بـرایم تدبـیر كرده, نپرسم؟ پدرم در مقابـل این جمله به من آفرین گفت و فرمود: تو مانند ابراهیم خلیلى; به هنگام گرفتارى جبرئیل نزدش آمد و پرسید: از ما كمك مى خواهى؟ او در جواب فرمود:(دربـاره آنچه پـیش آمده)از خداوند سوال نمى كنم. خداوند مرا كافى است و او بهترین وكیل است.

در این حدیث ملاحظه مى شود كه امام حسـین(ع) در مقابـل پـاسـخ عارفانه و دلنشین فرزندش ـ كه بـراساس ظاهر حدیث, سن و سال چندانى هم نداشت.ـ جمله (احسنت) را بـه كار بـرد و او را بـه (ابـراهیم خـلیل) تـشـبـیه كرد.اهمیت آموزشـهاى دینى فرزندان و قدردانى از معلمان و مربـیان در اسـلام دانش آموزى مورد اهتـمام شدید بـوده و رهبـران دینى پیروان خود را بـه آموزش و اندوختن دانش, بـه ویژه معارف دینى, تشویق كرده اند.

بـراساس سخـنان معصومان(علیهم السلام), معلمان و مربـیان, بـه خـصـوص آنان كه در تـعـلیم آموزه هاى دینى مى كوشـند, حـق بـزرگى برجامعه دارند و باید تلاش صادقانه شان مورد قدردانى و سپاسگزارى قرارگیرد تا رغبت و انگیزه بـیشترى بـیابـند. مرحوم بـحرانى در حـلیه الابـرار از شیخ فخرالدین نجـفى ـ كه از فضلا و زهاد بـود.ـ چنان نقل كرده كه شخصى به نام عبدالرحمان در مدینه معلم كودكان بود و یكى از فرزندان امام
حسین(ع) بـه نام (جعفر) نزدش آموزش مى دید. معلم جمله (الحمدلله رب العالمین) را بـه جعفر تـعلیم داد. هنگامى كه جـعفر این جـمله را بـراى پـدر قرائت كرد, حضرت معـلم فرزندش را فراخـواند و هزار دینار و هزار حـله... بـه او هدیه داد. وقتى حضرت به خاطر پـاداش زیاد مورد پـرسش قرار گرفت, در جواب فرمود:

(و انى تساوى عطیتى هذا بـتـعلیمه الحمدلله رب العالمین).
هدیه من بـرابـر بـا تـعلیم (الحـمدلله رب العالمین) اسـت.

احترام به انتخاب جوان در امر ازدواج
جوانان به سبب كمى تجربه به استفاده از تجارب و نصایح والدین نیازمندند, امـا آنان دیگـر دوران كـودكـى و نوجـوانى را پـشـت سرگذاشته و بـه حدى از رشد رسیده اند كه خود حق انتـخاب داشتـه, براى خود تصمیم بـگیرند. از این رو, شایسته است والدین در دوران كودكى و نوجوانى زمینه استقلال و قدرت تـصمیم گیرى آنها را فراهم آورده, آنان را چـنان تـربـیت كنند كه سمت انتـخابـهاى معقول و تصمیمهایى منطقى پیش روند و مصالح واقعیشان را بـر منافع آنى و زودگذر تـرجـیح دهند. اگر فرزندان بـه این حد از رشد و استـقلال رسیدند, باید به آنان اعتماد كرد و بـه تصمیمها و انتخابـهاشان احترام نهاد. جوان در طول زندگى بـا انتخابـهاى گوناگون رو بـه روست و یكى از مهمتـرین آنها گزینش همسـراسـت. در این مسـاءله, چنانچه فرزند از قدرت انتخاب صحیح و معقول برخوردار است, بـاید به وى حق انتـخاب داد و از ازدواجهاى تـحمیلى پـرهیز كرد. حسن, فرزند امام حـسـن مجـتـبـى(ع) یكى از دخـتـران امام حـسـین(ع) را خواستگارى كرد. امام
حسین(ع) به او فرمود:(اختر یا بنى اجتهما الیك.) فرزندم! هر كدام را بیشتر دوست دارى انتخاب كن.فرزند امام مجتبى(ع) شرم كرد و جوابى نداد. آنگاه امام حسین(ع) فرمود: من دختـرم فاطمه را بـرایت انتـخاب كرده ام; زیرا او به مادرم فاطمه دختر رسول خدا(ص)شبیه تر است.) ملاحظه مى شود با این كه فرزند امام مجتبـى(ع) بـه احترام عمو و دخترانش به طور مشخص از دختر خاصى خواستگارى نكرد و امر را بـه عمویش وانهاد; امام حسین(ع) به انتخاب وعلاقه فرزند برادرش اهمیت داد و از او خواست خـودش آن را كه بـیشتـر دوست دارد بـه همسرى برگزیند.

تربیت عملى
بـى تـردید موثـرتـرین عامل در تـربـیت اخـلاقى و دینى فرزندان رفتارهاى درست والدین است. پرواضح است كه زبـان رفتار از زبـان گفتـار بـسى نافذتـر است و در عمل آثـارى نهفتـه است كه هرگز از گفتـار بـرنمى آید. كودك و نوجوانى كه پـیوستـه شاهد اعمال نیك والدین است, بـطور غیر مستقیم سرمشق مى گیرد و بـه انجام كارهاى نیك تشویق مى گردد.در سیره تربیتى ائمه اطهار(علیهم السلام)تربیت با رفتار و عمل بارزترین بـعد تربـیت است. فرزندان ائمه(عـلیهم السـلام) بـا دیدن رفتـار آنان سـرمشـق گرفتـه, عـمل مى كردند. شـعیب بـن عبـدالرحـمن خـزائى مى گوید: هنگامى كه امام حسین(ع) در كربـلا بـه شهادت رسید بـردوشش نشانه اى وجود داشت. از امام سجاد(ع) دربـاره آن پـرسیدند, امام سجـاد(ع) بـسیار گریست و فرمود: (این, اثر بارهاى غذایى است كه پدرم بـردوشش حمل مى كرد و به خانه هاى تهیدستان مى برد.) آرى, امام سجاد(ع) پیوسته این رفتار را از پـدرش مشاهده كرد و سرمشق گرفت و عمل كرد. بدین سبب, امام باقر(ع) فرمود:((پدرم) على بن ال
حسین علیه السلام شبها كیسه نان بـردوش حمل مى كرد و (بـه مستمندان) صدقه مى داد.)


على همت بنارى

کلیه حقوق این وبلاگ برای شبیر محفوظ است و هر گونه کپی برداری تنها با ذکر منبع مجاز است