مقاتل
معرفی کتاب

روایتی از مقتل امام حسین علیه السلام شامل وقایع پس از بیعت مردم با یزید ابن معاویه، خروج امام از مدینه و حرکتش بسوی عراق و وقایع کربلا تا بازگشتن خاندان حضرت حسین ابن علی (ع) – بی او – به مدینه.شكده باقر العلوم تألیف گردیده است.

نظرسنجی
به نظر شما عوامل قیام امام حسین(ع) کدام موارد زیر است؟








دوستان
  • حسین(علیه السلام) گوهر جاودانه ادیان

    رود خونی كه از شهیدان كربلا بر صحرای طف جاری شد، فرات حقیقتی گشت كه جرعه نوشان عزت و آزادگی را ازهر مذهب و مسلك و هر دین و آیین به قدر تشنگی سیراب كرد....

    ادامه مطلب ...
  • عشق به سیدالشهدا

    ستمگران و حكام ‏جور و پیروان باطل، وقتى با یك فكر و ایمان و گرایش معنوى ‏نتوانند مبارزه و مقابله كنند، به مظاهر و نمودها و سمبل هاى آن تفكر و باور حمله مى‏ كنند....

    ادامه مطلب ...
  • ارتباط امام مهدى(ع) با امام حسین(ع)

    از زمان خلقت آدم ابوالبشر تاكنون همواره دو جریان حقّ و باطل به موازات هم پیش‏رفته و كره خاك هیچ‏گاه از مصاف این دو جریان خالى نبوده است. پیروان هر یك از حق‏ مداران گذشته، همواره بسترسازان حق‏گرایان آینده...

    ادامه مطلب ...
  • سرّ عدد چهل

    اعداد نه تنها در زندگی مادی که در زندگی معنوی ما نیز حائز اهمیت فراوانند ، تعدا رکعات نماز ، تعداد تسبیحات اربعه ، تعداد تسبیحات حضرت فاطمه (س) و امثال اینها نشان می دهند که زندگی معنوی جدا از اعداد نیست ...

    ادامه مطلب ...
زنان و نهضت ‏حسینى
كوثر زلال «عاشورا» در متن زندگى شیعه و در عمق باورهاى پاك او جریان داشته و در طول چهارده قرن سیراب كننده جانها بوده است.اینك نیز عاشورا پرگارى است كه عشق را ترسیم مى ‏كند و كانونى است كه ارزشها، احساس ها، عاطفه‏ ها، خردها و اراده‏ ها برگردش مى ‏چرخند.بى ‏شك، محتوا، انگیزه ‏ها، اهداف و درسهاى آن، حماسه عظیم فرهنگى ناب و الهام بخش را تشكیل مى ‏دهد. از اینرو در حوزه وسیع تشییع و دلباختگان اهل بیت، پیروان عترت همه با «فرهنگ عاشورا» زیسته ‏اند و براى آن جان باخته ‏اند. آنان در آغاز تولد كام نوزاد را با تربت ‏سیدالشهدا(ع) و آب فرات بر مى ‏دارند و هنگام خاكسپارى، تربت كربلا را با میت همراه مى ‏كنند.آنان از روز ولادت تا هنگامه مرگ به حسین بن‏ على(ع) عشق مى ‏ورزند و براى شهادتش اشك مى ‏ریزند و این مهر مقدس، با شیر وارد جان مى ‏شود و از جان به در نمى ‏رود.

عاشورا از دیرباز تجلى ‏گر روز درگیرى حق و باطل و روز فداكارى و جانبازى در راه دین و عقیده، شناخته شده است. حسین(ع) در این روز با یارانى اندك ولى با ایمان و صلابت و عزتى بزرگ و شكوهمند، با سپاه سنگدل و بى ‏دین حكومت ‏ستم یزیدى به مقابله برخاست و كربلا را به صحنه همیشه زنده عشق خدایى و آزادگى مبدل ساخت. عاشورا اگر چه یك روز بود، اما دامنه تاثیر آن تا ابدیت كشیده شد و چنان در عمق دلها اثر گذاشته است كه همه ساله دهه محرم و به ویژه روز عاشورا، اوج عشق و اخلاص نسبت‏به معلم حریت و اسوه جهاد و شهادت، حسین بن‏ على(ع) مى ‏گردد و حتى غیر شیعیان نیز در مقابل عظمت آن آزادمردان سر تعظیم فرود مى ‏آورند.عاشورا نشان دهنده معناى «حسین منى و انا من حسین‏» بود كه دین رسول خدا با خون سید الشهدا آبیارى شد و به تعبیر امام خمینى(ره) عاشورا، قیام عدالت ‏خواهان با عددى قلیل و ایمان و عشقى بزرگ در مقابل ستمگران كاخ ‏نشین و مستكبران غارتگر بود. (1) و اگر عاشورا نبود، منطق جاهلیت ابوسفیانیان كه مى ‏خواستند قلم سرخ بر وحى و كتاب بكشند و یزید، یادگار عصر تاریك بت ‏پرستى كه به گمان خود با كشتن و به شهادت كشیدن فرزندان وحى امید داشت اساس اسلام را بر چیند و با صراحت و اعلام «لا خبر جاء و لا وحى نزل‏» بنیاد حكومت الهى را بر كند نمى ‏دانستیم بر سر قرآن كریم و اسلام عزیز چه مى ‏آمد. (2)

حماسه عاشورا را زنان و مردانى ساختند كه مرگ سرخ و شهادت را بر زندگى ذلت‏بار ترجیح دادند تا گلواژه آزادى و آزادگى همواره در تاریخ سبز بماند.در این حماسه خونین بیشتر به نقش آفرین مردان و یارانى كه در ركاب حضرت به فوز عظیم شهادت نایل شدند توجه شده است و نقش زنان كمتر مورد توجه بوده است. تنها در حماسه عاشورا از اسوه صبر و مقاومت زینب كبرى (س) و نقش وى در پیام رسانى صحبت ‏شده است و نقش دیگر زنان حماسه شعور و شرف و آزادگى مورد غفلت واقع شده است، از این رو در این مقاله به معرفى اجمالى زنان حماسه ‏ساز در نهضت عاشورا مى ‏پردازیم.

بدون تردید در طول تاریخ اسلام و به ویژه تشییع زنان از سهم بسزایى برخوردار بوده ‏اند و عاشورا نیز برهه ‏اى از همین تاریخ سراسر صبر و ایثار و مقاومت و خودآگاهى است. زنان مسلمانان از بدو تولد اسلام به جهانیان نشان دادند كه از آگاهى و شناخت و شعور برخوردارند و بر خلاف آنچه سردمداران دفاع حقوق زن مى ‏پندارند، زن مسلمان نه عروسك حرمسرا و نه موجودى به دور از واقعیت ها و مسایل اجتماعى و سیاسى و نظامى است و تاریخ عاشورا بیانگر این واقعیت است، چنانكه زمانى كه افرادى چون عمر سعد در انتخاب صراط مستقیم راه را گم كردند و افرادى چون زهیر بن قین كه در یارى امام دچار تردید شده بودند، زنانى چون دلهم ( همسر زهیر ) شوهرش را به یارى امامش دعوت كرد و او را از تنگناى امتحان سرفراز بیرون آورد. نیز زنانى چون ام وهب و بانوى غیریه قاسطیه كه شجاعت در ركابشان مردانگى آموخت. در حقیقت نقش زنان در حماسه عاشورا همچون خود عاشورا جاوید خواهد ماند و آنان براى همیشه تاریخ بر بار شیعه بهترین الگوى ایمان و ایثار و اخلاص و فداكارى خواهند بود.

زنان در عاشورا
نقش زنان در حادثه خونبار عاشورا از ابعاد گوناگونى برخوردار است كه به بعضى از آنها اشاره مى ‏شود:

1- مشاركت در جهاد
شركت در جبهه پیكار و همدلى با نهضت مردانه امام حسین(ع) و مشاركت در ابعاد مختلف آن، از جلوه ‏هاى این حضور است. از همكارى طوعه در كوفه با نهضت مسلم و همراهى همسران برخى از شهداى كربلا گرفته تا اعتراض و انتقاد برخى همسران سپاه كوفه به جنایتهاى شوهرانشان مثل خولى نمونه‏ هایى از این دست است.

2- آموزش صبر
روحیه مقاومت و تحمل زنان در مقابل شهادت مردان اسلام در كربلا از درسهاى نهضت عاشورا بود كه اوج این صبورى در رفتار زینب كبرى(س) جلوه ‏گر شد. آموزش صبر و مقاومت ‏حماسه عاشورا در زنان آگاه و مبارز متجلى شده و در طول جنگ تحمیلى زنان مبارز و فداكار انقلاب اسلامى ایران نشان دادند كه آموزش صبر و مقاومت را از شیر زنان كربلا به خوبى آموخته‏اند.

3- پیام رسانى
افشاگرى جنایات یزیدیان چه در سفر اسارت و چه پس از بازگشت‏به مدینه، به معناى پاسدارى از خون شهدا بود. افشاگرى بانوان به دو صورت، خطبه و گفتگوهاى پراكنده صورت پذیرفت، و اگر پیام رسانى زینب كبرى(س) و بقیه زنان نبود، امروز حماسه عاشورا به این روشنى براى شیعه تجلى نمى ‏كرد و چه بسا آن واقعه عظیم عقیم مى‏ ماند.

4- روحیه بخشى
یكى از مسایل مهمى كه در هر جنگى مورد توجه بوده است، روحیه جنگاوران است و زنان این مهم را بر عهده داشتند چه در جنگ هاى صدر اسلام و چه در جنگ هاى دیگر. در كربلا نیز حضور تشویق ‏آمیز زنان در جبهه به رزمندگان روحیه مى ‏بخشید و همسران و مادران شهدا آنها را تشویق به یارى امام معصوم مى ‏كردند، مانند ام وهب كه خودش وارد میدان شد و با سر جگر گوشه ‏اش یكى از یزیدیان را به هلاكت رساند و این روحیه بخشى بعد از چهارده قرن در هشت ‏سال مقاومت جنگ ایران علیه كفر باعث ‏شد كه زنان ایرانى درسى را كه از زینب(س) و زنان عاشورا گرفته بودند، به نحو احسن باز پس دهند.

5- پرستارى
رسیدگى به بیماران و مداواى مجروحان از دیگر نقش هاى زنان در جبهه‏ ها، از جمله در حماسه عاشورا است.نقش پرستارى و مراقبت ‏حضرت زینب (س) از امام سجاد(ع) یكى از این نمونه ‏هاست.

6- مدیریت
بروز صحنه‏ هاى دشوار و بحرانى، استعدادهاى افراد را شكوفا مى ‏سازد. نقش حضرت زینب (س) در نهضت عاشورا و سرپرستى كاروان اسرا، درس مدیریت در شرایط بحران را مى ‏آموزد. وى مجموعه بازمانده را در راستاى اهداف نهضت، هدایت كرد و با هر اقدام، خنثى كننده نتایج عاشورا از سوى دشمن مقابله كرد و نقشه ‏هاى آنان را خنثى ساخت.

7- حفظ ارزشها
درس دیگر زنان قهرمان در كربلا، حفظ ارزشهاى دینى و اعتراض به هتك حرمت‏ خاندان نبوت و رعایت عفاف و حجاب در برابر چشم هاى آلوده بود. زنان اهل بیت، با آنكه اسیر بودند و لباس ها و خیمه‏ هایشان غارت شده بود و با وضع نامطلوب در معرض دید تماشاچیان بودند، اما اعتراض ‏كنان، بر حفظ عفاف تاكید مى‏ ورزیدند. ام كلثوم در كوفه فریاد كشید كه آیا شرم نمى‏ كنید براى تماشاى اهل بیت پیامبر جمع شده ‏اید؟ وقتى هم در كوفه در خانه‏اى بازداشت‏ بودند، زینب اجازه نداد جز كنیزان وارد آن خانه شوند. در سخنرانى خود در كاخ یزید نیز به گرداندن، شهر به شهربانوان،اعتراض كرد و فرمود: «آمن العدل یابن الطلقاء تخد یرك حرائرك و امائك و سوقك بنات رسول الله سبایا قد هتكت‏ستورهن و ابدیت وجوههن یحدوبهن الاعداء من بلد الى بلد و یستشرفهن اهل المناهل و المكاتل و یتصفح وجوههن القریب و البعید و الغائب و الشهید»

اى پسر آزاد شده، آیا در پشت پرده قرار دادن زنان و كنیزان خود و جلو انداختن دختران رسول خدا به صورت اسیر از عدل است. تو پرده آنان را دریدى، چهره‏ هایشان را آشكار ساختى، از شهرى به شهرى مى ‏رانى، رهگذران و بام ‏نشینهابه تماشایشان مى ‏ایستند و آشنا و بیگانه و حاضر و غایب به سیماى آنان خیره مى ‏شوند.

8- تغییر ماهیت اسارت
آنان اسارت را به آزادى تبدیل كردند و در قالب اسارت، به اسیران واقعى درس حریت و آزادگى دادند و مفهوم اسیر در اذهان را به گونه‏ اى دیگر تغییر دادند.

9- عمق بخشیدن به بعد عاطفى و تراژدیك كربلا
گریه ‏ها، شیون ها، عزادارى بر شهدا و تحریك عواطف مردم به ماجراى كربلا عمق بخشید و بر احساسات تاثیر گذاشت و از این رهگذار ماندگارتر شد.

مرضیه مشكورى
 
پى ‏نوشتها:
1- صحیفه نور. ج‏9. ص‏57

2- همان. ج 14. ص 265 ، عوالم (امام حسین) ص‏3 و 4 ، حیاة الامام الحسین، ج‏3، ص 378.

 

زنان در نهضت عاشورا
پیرامون زنان در حادثه كربلا در دو محور سخن مى ‏توان گفت:یكى آنكه آنان چند نفر و چه كسانى بودند،دیگر آنكه چه نقشى داشتند.زنانى كه در كربلا حضور داشتند،برخى از اولاد على«ع» بودند،و برخى جز آنان،چه از بنى هاشم یا دیگران.زینب،ام كلثوم، فاطمه،صفیه،رقیه و ام هانى،از اولاد«ع» بودند،فاطمه و سكینه،دختران سید الشهدا«ع» بودند،رباب،عاتكه،مادر محسن بن حسن،دختر مسلم بن عقیل،فضه نوبیه،كنیز خاص امام حسین«ع» و مادر وهب بن عبد الله نیز از زنان حاضر در كربلا بودند.(1) 5 نفر زن كه از خیام حسینى به طرف دشمن بیرون آمدند،عبارت بودند از:كنیز مسلم بن عوسجه،ام وهب زن عبد الله كلبى،مادر عبد الله كلبى،مادر عمر بن جناده،زینب كبرى«ع».زنى كه در عاشورا شهید شد،مادر وهب بود،بانوى نمیریه قاسطیه،زن عبد الله بن عمیر كلبى كه بر بالین شوهر آمد و از خدا آرزوى شهادت كرد و همانجا با عمود غلام شمر كه بر سرش فرود آورد،كشته شد.

در عاشورا دو زن از فرط عصبیت و احساس،به حمایت از امام برخاستند و جنگیدند:یكى مادر عبد الله بن عمر كه پس از شهادت فرزند،با عمود خیمه به طرف دشمن روى كرد و امام او را برگرداند.دیگرى مادر عمرو بن جناده كه پس از شهادت پسرش،سر او را گرفت و مردى را به وسیله آن كشت،سپس شمشیرى گرفت و با رجزخوانى به میدان رفت،كه امام حسین«ع»او را به خیمه‏ها برگرداند.(2) دلهم،دختر عمر(همسر زهیر بن قین) نیز در راه كربلا به اتفاق شوهرش به كاروان حسینى پیوست.زهیر بیشتر تحت تأثیر سخنان همسرش حسینى شد و به امام پیوست.رباب،دختر امرء القیس كلبى،همسر امام حسین«ع»نیز در كربلا حضور داشت،مادر سكینه و عبد الله.زنى از قبیله بكر بن وائل نیز حضور داشت،كه ابتدا با شوهرش در سپاه ابن سعد بود،ولى هنگام حمله سپاهیان كوفه به خیمه‏ هاى اهل بیت،شمشیرى برداشت و رو به خیمه‏ ها آمد و آل بكر بن وائل را به یارى طلبید.

زینب كبرى و ام كلثوم،دختران امیر المؤمنین«ع»،همچنین فاطمه دختر امام حسین«ع» نیز جزو اسیران بودند و در كوفه و...سخنرانی هاى افشاگر داشتند.(توضیح بیشتر پیرامون این زنان را تحت عنوان نام هر یك در این مجموعه مطالعه كنید).مجموعه این بانوان، همراه كودكان خردسال،كاروان اسراى اهل بیت را تشكیل مى ‏دادند كه پس از شهادت امام و حمله سپاه كوفه به خیمه‏ ها،ابتدا در صحرا متفرق شدند،سپس بصورت گروهى و اسیر به كوفه و از آنجا به شام فرستاده شدند.اما در باره حضور این زنان در حادثه عاشورا بیشتر به محور«پیام رسانى» باید اشاره كرد (آنگونه كه در بحث«اسارت»گذشت).البته جهات دیگرى نیز وجود داشت كه فهرست وار به آنها اشاره مى ‏شود كه هر كدام مى‏تواند به عنوان«درس»مورد توجه باشد:مشاركت زنان در جهاد.شركت در جبهه پیكار و همدلى و همراهى با نهضت مردانه امام حسین و مشاركت در ابعاد مختلف آن از جلوه ‏هاى این حضور است.چه همكارى طوعه در كوفه با نهضت مسلم،چه همراهى همسران برخى از شهداى كربلا،چه حتى اعتراض و انتقاد برخى همسران سپاه كوفه به جنایت هاى شوهرانشان مثل زن خولى.

آموزش صبر:روحیه مقاومت و تحمل زنان به شهادتها در كربلا درس دیگر نهضت بود.اوج این صبورى و پایدارى در رفتار و روحیات زینب كبرى«ع»جلوه ‏گر بود.

پیام رسانى: افشاگری هاى زنان و دختران كاروان كربلا چه در سفر اسارت و چه پس از بازگشت به مدینه.پاسدارى از خون شهدا بود.سخنان بانوان،هم به صورت خطبه جلوه داشت،هم گفتگوهاى پراكنده به تناسب زمان و مكان.

روحیه بخشى: در بسیارى از جنگها حضور تشویق آمیز زنان در جبهه،به رزمندگان روحیه مى ‏بخشید .در كربلا نیز مادران و همسران بعضى از شهدا این نقش را داشتند.

پرستارى:رسیدگى به بیماران و مداواى مجروحان از نقش هاى دیگر زنان در جبهه ‏ها، از جمله در عاشوراست.نقش پرستارى و مراقبت حضرت زینب از امام سجاد«ع» یكى از این نمونه ‏هاست (3).

مدیریت: بروز صحنه‏ هاى دشوار و بحرانى،استعدادهاى افراد را شكوفا مى ‏سازد.نقش حضرت زینب در نهضت عاشورا و سرپرستى كاروان اسرا،درس«مدیریت در شرایط بحران» را مى ‏آموزد .وى مجموعه بازمانده را در راستاى اهداف نهضت،هدایت كرد و با هر اقدام خنثى كننده نتایج عاشورا از سوى دشمن،مقابله نمود و نقشه‏ هاى دشمن را خنثى ساخت.

حفظ ارزشها: درس دیگر زنان قهرمان در كربلا،حفظ ارزشهاى دینى و اعتراض به هتك حرمت خاندان نبوت و رعایت عفاف و حجاب در برابر چشم هاى آلوده است.زنان اهل بیت،با آنكه اسیر بودند و لباسها و خیمه‏ هایشان غارت شده بود و با وضع نامطلوب در معرض دید تماشاچیان بودند،اما اعتراض كنان،بر حفظ عفاف تأكید مى ‏ورزیدند.ام كلثوم در كوفه فریاد كشید كه آیا شرم نمى ‏كنید براى تماشاى اهل بیت پیامبر جمع شده‏ اید؟

وقتى هم در كوفه در خانه ‏اى بازداشت بودند،زینب اجازه نداد جز كنیزان وارد آن خانه شوند .در سخنرانى خود در كاخ یزید نیز بر اینگونه گرداندن بانوان شهر به شهر،اعتراض كرد:«امن العدل یابن الطلقاء تخدیرك حرائرك و امائك و سوقك بنات رسول الله سبایا قد هتكت ستورهن و ابدیت وجوههن یحدو بهن الأعداء من بلد الى بلد و یستشرفهن اهل المناهل و المعاقل و یتصفح وجوههن القریب و البعید و الغائب و الشهید...» (4) و نمونه‏ هاى دیگرى از سخنان و كارها كه همه درس ‏آموز عفت و دفاع از ارزشهاست. تغییر ماهیت اسارت.اسارت را به آزادى بخشى تبدیل كردند و در قالب اسارت،به اسیران واقعى درس حریت و آزادگى دادند.عمق بخشیدن به بعد عاطفى و تراژدیك كربلا.گریه ‏ها،شیون ها،عزادارى بر شهدا و تحریك عواطف مردم،به ماجراى كربلا عمق بخشید و بر احساسات نیز تأثیر گذاشت واز این رهگذر،ماندگارتر شد.   

جواد محدثى‏

پى ‏نوشتها :
1ـ زندگانى سید الشهدا،عمادزاده،ج 2،ص 124،به نقل از لهوف،كبریت احمر و انساب الأشراف .

2ـ همان،ص .236
3ـ در این زمینه ر.ك:مقاله«درسهاى امدادگرى در نهضت عاشورا»از مؤلف(مجله پیام هلال،شماره 26،شهریور1369).
4ـ عوالم(امام حسین)،ص 403،حیاة الامام الحسین،ج 3،ص .378


هوای دل



تا آفتاب از حرکات تو می وزد از سمت سیب ، عطر صفات تو می وزد . دل می دهیم ، پنجره را باز می کنیم باران گرفته ، یا کلمات تو می وزد ؟ دل می شویم ، محض تپیدن به پای تو در خاک کوچه ای که حیات تو می وزد اینکه چقدر بوی شهادت ، چقدر صبح اینکه چقدر از نفحات تو می وزد ! امشب بهار می دمد از خون روشنت فردا بهشت از برکات تو می وزد . من ایستاده ام به تماشای زیستن جایی که موج موج فرات تو می وزد و با هر اذان به یاد همان ظهر چاک چاک گیسوی خون چکان صلات تو می وزد . کشتی شکستگان تو را بیم موج نیست ،آنجا که بادبان نجات تو می وزد
امکانات


آمار
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید ماه قبل :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :